Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων
Hellenic Property Federation
Hellenic Property Federation
Κληρονομικό Δίκαιο: Ιστορική τομή η διάταξη για την κληρονομική σύμβαση μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου
Δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ 81Α΄/22.5.2026 ο Νόμος 5303/2026 με τίτλο «Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και άλλες διατάξεις» με τον οποίο προσαρμόστηκαν οι διατάξεις του Κληρονομικού Δικαίου του Αστικού Κώδικα, προς τις τρέχουσες κοινωνικές συνθήκες της χώρας μας.
Μία από τις κυριότερες μεταβολές στο Δίκαιο αυτό ήταν η θεσμοθέτηση της δυνατότητας σύναψης των μέχρι τώρα ρητά απαγορευομένων κληρονομικών συμβάσεων, με τις οποίες ο «κληρονομούμενος» ρυθμίζει εν ζωή του σε σύμβαση με τους κληρονόμους του, την μετά θάνατον τύχη των περιουσιακών στοιχείων του.
Εν όψει της εξέλιξης αυτής, η ΠΟΜΙΔΑ με τις από 21.12.2025 και 21.4.2026 επιστολές της προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης και τα μέλη της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για το Κληρονομικό Δίκαιο, πρότεινε την επέκταση της δυνατότητα σύναψης κληρονομικής σύμβασης διανομής μεταξύ των συγκληρονόμων, όχι μόνον εν ζωή, αλλά και μετά το θάνατο του κληρονομουμένου. Στόχος της πρότασης ήταν να τεθεί τέρμα στην απαράδεκτη διαχρονική διαδικαστική ταλαιπωρία των εξ αδιαθέτου κληρονόμων οι οποίοι ήταν υποχρεωμένοι να τρέχουν επί έτη για αλλεπάλληλες φορολογικές δηλώσεις, συμβολαιογραφικές πράξεις και μεταγραφές κλπ. αποδοχών, διανομών και ανταλλαγών για να αποφύγουν τον εξ αδιαιρέτου κατακερματισμό των περιουσιακών στοιχείων, με τη θέσπιση της δυνατότητας κατάρτισης μεταξύ τους σύμβασης διανομής που θα μεταγράφεται στο αρμόδιο Κτηματολογικό Γραφείο ως αποδοχή κληρονομιάς, ανατρέχοντας στον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, χωρίς καμιά άλλη περαιτέρω γραφειοκρατική ταλαιπωρία τους, και χωρίς να αναγκάζονται να προσφεύγουν σε ανορθόδοξες μεθοδεύσεις.
Στην τεκμηριωμένη αυτή πρόταση υπήρξε θετική ανταπόκριση του Υπουργού Δικαιοσύνης κ. Γιώργου Φλωρίδη και του Υφυπουργού κ. Γιάννη Μπούγα, με αποτέλεσμα στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 1883 του Α.Κ. περί διανομής της κληρονομικής περιουσίας, να προστεθεί τρίτο εδάφιο που προβλέπει τα εξής:
«Σύμβαση μεταξύ συγκληρονόμων με την οποία διανέμεται η κληρονομία, ολόκληρη ή εν μέρει, ισχύει και ως αποδοχή της κληρονομίας από τους συμβαλλομένους.»
Σύμφωνα με το άρθρο 33 του νόμου η διάταξη αυτή θα τεθεί σε ισχύ από την 16.9.2026, όπως και όλες οι άλλες διατάξεις που τροποποιούν το Κληρονομικό Δίκαιο, τέτοια σύμβαση όμως θα μπορεί να καταρτιστεί και για θανάτους που συνέβησαν προ της ημερομηνίας αυτής, αρκεί να μην είχε ασκηθεί αγωγή διανομής.
Η διάταξη αυτή αποτελεί ιστορική τομή στο Κληρονομικό Δίκαιο της χώρας μας και ανεκτίμητης αξίας προσφορά στους πολίτες της, καθόσον απαλλάσσει τους εξ αδιαθέτου συγκληρονόμους από τις αλλεπάλληλες διαδικαστικές συμπληγάδες της εξ αδιαιρέτου συγκληρονόμησης των περιουσιακών στοιχείων, και της εν συνεχεία μεταξύ τους διανομής τους, με όσα όλο αυτό συνεπάγεται, επιτρέποντάς τους την κατ΄ευθείαν διανομή τους που ανατρέχει στην ημέρα του θανάτου του κληρονομουμένου. Αυτό διευκολύνει τόσο την άμεση ουσιαστική διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων από τον κάθε δικαιούχο συγκληρονόμο, όσο και την εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων τους ως προς τον οφειλόμενο από τον καθένα φόρο κληρονομιάς.
Οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της διάταξης αυτής είναι οι εξής:
1. Ως σύμβαση διανομής ακινήτων θα πρέπει να καταρτιστεί συμβολαιογραφικά.
2. Συμβαλλόμενοι θα πρέπει να είναι όλοι οι νόμιμοι εξ αδιαθέτου συγκληρονόμοι.
3. Θα μπορεί να αφορά το σύνολο ή και μέρος της αδιάθετης κληρονομικής περιουσίας.
4. Θα ισχύει και θα μεταγράφεται και ως αποδοχή κληρονομιάς για τα διανεμόμενα με αυτήν περιουσιακά στοιχεία.
5. Η ενέργειά της θα ανατρέχει αναδρομικά στο χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου.
Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου αυτού θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων είναι η αποδοχή της περαιτέρω πρότασης της ΠΟΜΙΔΑ για φορολόγησή τους αποκλειστικά με το φορολογικό πλαίσιο των γονικών παροχών και δωρεών (αφορολόγητο 800.000€) και όχι το πλαίσιο των κληρονομιών που παραμένει στις 400.000€ για τον επιζώντα σύζυγο και 150.000€ για κάθε τέκνο.
Η ΠΟΜΙΔΑ ΣΤΗΝ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ ΓΙΑ TO NEO ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ
Στην ακρόαση φορέων της αρμόδιας Επιτροπής της Βουλής, κατά την επεξεργασία του σχεδίου νόμου για το Κληρονομικό Δίκαιο, την ΠΟΜΙΔΑ εκπροσώπησε ο Πρόεδρός της κ. Στράτος Παραδιάς, ο οποίος ανέφερε τα εξής:
«Η ιδιωτική ακίνητη περιουσία είναι το σημαντικότερο περιουσιακό και αποταμιευτικό στοιχείο της ελληνικής οικογένειας και το σημαντικότερο κεφαλαιουχικό αγαθό της ελληνικής οικονομίας. Γι΄αυτό είναι εκ των πραγμάτων και το κυριότερο αντικείμενο ρύθμισης του Κληρονομικού Δικαίου μας.
Τόσο η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης, όσο και ο Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής για την αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου δικαιούνται να είναι εξαιρετικά υπερήφανοι γιατί παραδίδουν στο νομικό κόσμο της χώρας, αλλά κυρίως στην ελληνική κοινωνία και τις μελλοντικές γενεές, την υπό ψήφιση ιστορική κυριολεκτικά μεταρρύθμιση του Δικαίου αυτού, με την οποία εισάγονται σημαντικές αλλαγές που είχε ανάγκη από δεκαετιών η κοινωνία και η οικονομία μας, όπως:
Ο διαχωρισμός της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου, ώστε να περιοριστεί το φαινόμενο των μαζικών αποποιήσεων ακίνητης περιουσίας.
Η μεταρρύθμιση του θεσμού της νόμιμης μοίρας και η μετατροπή της σε ενοχική αξίωση, ώστε να περιοριστεί η πολυδιάσπαση της ακίνητης ιδιοκτησίας σε μικρά μερίδια και πολλούς συνιδιοκτήτες.
Η προσαρμογή της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου.
Η διατήρηση της ισχύος της ιδιόγραφης διαθήκης, με πρόσθετες διασφαλίσεις υπέρ των μελών της οικογένειας του διαθέτη.
Η εισαγωγή του νέου θεσμού των κληρονομικών συμβάσεων μεταξύ του κληρονομηθησόμενου και των νομίμων κληρονόμων του. Εδώ θέλω να ευχαριστήσω θερμότατα την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης για την αποδοχή της πρότασης της οργάνωσής μας να νομοθετηθεί η δυνατότητα και της κληρονομικής σύμβασης μετά θάνατον του κληρονομουμένου, ως δικαίωμα των κληρονόμων να προβούν μεταξύ τους σε διανομή της κληρονομικής περιουσίας που θα επέχει θέση αποδοχής της κληρονομιάς, καταβάλλοντας ο καθένας το φόρο που του αναλογεί χωρίς να ταλαιπωρηθούν επί έτη στα συμβολαιογραφεία, τη Φορολογική Αρχή και το Κτηματολόγιο με αλλεπάλληλες συμβολαιογραφικές πράξεις και την αφόρητη γραφειοκρατία που δυστυχώς εξακολουθεί να τις συνοδεύει.
Εδώ πρέπει να επισημάνω ότι για να επιτύχει στην πράξη ο θεσμός αυτός, θα πρέπει με νομοθετική ρύθμιση το φορολογικό πλαίσιο των κληρονομικών συμβάσεων να εξομοιωθεί άμεσα με το αφορολόγητο πλαίσιο των γονικών παροχών.».
Οι αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο :
Κληρονομικές συμβάσεις - χρέη κληρονομούμενου - μερίδιο συζύγου/παιδιών - ιδιόγραφες διαθήκες.
Οι νέες ρυθμίσεις παρουσιάστηκαν στο προεδρείο της ΠΟΜΙΔΑ από τον Υφυπουργό Δικαιοσύνης κ. Γιάννη Μπούγα, σε ειδική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, με βάση το σχέδιο της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του Κληρονομικού Δικαίου, της οποίας Πρόεδρος ήταν ο Επίτιμος Καθηγητής Αστικού Δικαίου του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, κ. Απόστολος Γεωργιάδης.
Με τις νέες διατάξεις επέρχονται σημαντικές αλλαγές έπειτα από οκτώ δεκαετίες, οπότε και καθιερώθηκε το ισχύον θεσμικό πλαίσιο, προσαρμόζοντας τη σχετική νομοθεσία στις σύγχρονες κοινωνικές και οικογενειακές ανάγκες, με βαθιές τομές στη ρύθμιση της περιουσίας μετά τον θάνατο, δεδομένου ότι οι κοινωνικές, δημογραφικές και άλλες μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών έχουν καταστήσει πολλές από τις ρυθμίσεις του κληρονομικού δικαίου παρωχημένες, προκαλώντας προβλήματα για νομικούς και πολίτες που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με βάση τον ισχύοντα νόμο.
Παρουσιάζοντας στην ΠΟΜΙΔΑ τους βασικούς άξονες του Σχεδίου Νόμου για την Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου ο κ. Μπούγας ανέφερε τα εξής:
«Όπως αναλυτικά εξήγησε ο Πρόεδρος της Επιτροπής κ. Απόστολος Γεωργιάδης κατά την επίσημη παρουσίαση του Σχεδίου, στόχος της σημαντικής αυτής μεταρρύθμισης είναι η προσαρμογή των διατάξεων του Αστικού Κώδικα στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου και η απλοποίηση των διαδικασιών.
Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις στοχεύουν στη διεύρυνση της ελευθερίας του διαθέτη, στη διασφάλιση της πραγματικής του βούλησης, στην ενίσχυση της ασφάλειας των συναλλαγών και στην αξιοποίηση της περιουσίας προς όφελος της οικονομίας, με 4 βασικούς άξονες.
1. Η προσαρμογή της κληρονομικής διαδοχής στις σύγχρονες μορφές οικογένειας. Η σημερινή οικογενειακή πραγματικότητα δεν περιορίζεται στους στενούς συγγενικούς δεσμούς. Νέες μορφές συμβίωσης και οικογένειας δημιουργούν ουσιαστικές προσωπικές σχέσεις που το δίκαιο οφείλει να αναγνωρίσει. Η μεταρρύθμιση διευρύνει την προστασία σε πρόσωπα που, παρότι δεν είναι συγγενείς με την παραδοσιακή έννοια, αποτελούν μέρος της οικογενειακής ζωής του διαθέτη. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται ο σεβασμός στη βούλησή του και αντιμετωπίζονται οι σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.
2. Ο εξορθολογισμός του θεσμού της νόμιμης μοίρας και της μετατροπής της σε ενοχική αξίωση. Με αυτόν τον τρόπο αποτρέπεται ο κατακερματισμός παραγωγικών ή επιχειρηματικών μονάδων και διευκολύνεται η ορθολογική μεταβίβαση της περιουσίας.
3. Η κάμψη της απόλυτης απαγόρευσης των κληρονομικών συμβάσεων. Η ισχύουσα απόλυτη απαγόρευση σύναψης κληρονομικών συμβάσεων δημιουργεί σημαντικές πρακτικές δυσχέρειες, ιδίως όταν η κληρονομία περιλαμβάνει οικογενειακές επιχειρήσεις ή παραγωγικά ακίνητα. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο κληρονομούμενος έχει εύλογο συμφέρον να διασφαλίσει ότι η επιχείρηση ή το ακίνητο θα περιέλθει στο πρόσωπο που διαθέτει τις αναγκαίες γνώσεις, την εμπειρία ή το πραγματικό ενδιαφέρον για τη συνέχιση και περαιτέρω ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας. Για πρώτη φορά στην ελληνική έννομη τάξη θα επιτρέπεται η κατάρτιση κληρονομικών συμβάσεων. Η ρύθμιση αυτή επιτρέπει την ορθολογική και έγκαιρη οργάνωση των μεταθανάτιων περιουσιακών σχέσεων, συμβάλλοντας στην αποφυγή οικογενειακών προστριβών, στον περιορισμό του κατακερματισμού περιουσιακών μονάδων και στη μείωση των δικαστικών αντιδικιών.
4. Ο διαχωρισμός της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου - Η μεταρρύθμιση με τη μεγαλύτερη επίδραση στην οικονομία. Μέχρι σήμερα, ο κληρονόμος έφερε απεριόριστη ευθύνη για τα χρέη του κληρονομουμένου. Η αβεβαιότητα αυτή είχε ως αποτέλεσμα ατέρμονες αποποιήσεις κληρονομίας, ακόμη και περιουσιών με σημαντική οικονομική αξία. Με το νέο πλαίσιο, θεσπίζεται ο απόλυτος διαχωρισμός: τα χρέη εξοφλούνται αποκλειστικά από την κληρονομία και δεν επιβαρύνουν την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Η αλλαγή αυτή έχει σημαντικές οικονομικές συνέπειες:
Μείωση αποποιήσεων και επανένταξη μεγάλου όγκου περιουσίας στην οικονομική δραστηριότητα.
Ενίσχυση της ρευστότητας του κληρονόμου και της εμπορευσιμότητας των ακινήτων, καθώς οι επενδυτές και οι αγοραστές λειτουργούν πλέον σε περιβάλλον μεγαλύτερης ασφάλειας.
Στήριξη οικογενειακών επιχειρήσεων, που δεν κινδυνεύουν πια από άγνωστα χρέη· οι κληρονόμοι μπορούν να συνεχίσουν τη λειτουργία τους, διατηρώντας θέσεις εργασίας.
Αύξηση της παραγωγικότητας και σταθερότητα της αγοράς, μέσω της ενεργοποίησης αδρανών περιουσιών.
Ενίσχυση των δημόσιων εσόδων από μεταβιβάσεις και επενδύσεις.
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο αποτελεί μια ουσιαστική μεταρρύθμιση με ισχυρό κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα, ενισχύοντας τη σταθερότητα, την παραγωγικότητα και τη συνολική οικονομική ανάπτυξη της χώρας.
Άλλες σημαντικές αλλαγές που επέρχονται:
Κληρονομικές συμβάσεις: Με τις νέες διατάξεις του νομοσχεδίου προβλέπονται δύο είδη κληρονομικών συμβάσεων: Ο διαθέτης κάνει τη σύμβαση ενώ ζει και αφήνει την κληρονομιά του μετά θάνατον. Μέχρι να φύγει από τη ζωή μπορεί να διαχειρίζεται ο ίδιος τα περιουσιακά του στοιχεία. Με την άλλη σύμβαση , ένας που έχει κληρονομικό δικαίωμα παραιτείται από την κληρονομιά εν ζωή για διάφορους λόγους.
Εξ αδιαθέτου διαδοχή: Το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται στο 33% όταν κληρονομεί και υπάρχει μόνον ένα παιδί. Εάν υπάρχουν δύο παιδιά ή περισσότερα τότε ο επιζών σύζυγος κληρονομεί το 25% και τα παιδιά το υπόλοιπο. Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί πριν από τους γονείς (αν υπάρχουν) του ανθρώπου που έφυγε από τη ζωή, από πρώτα ξαδέλφια η άλλους συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα.
Σύμφωνο συμβίωσης: Τα ίδια δικαιώματα επιζώντος συζύγου έχουν και εκείνοι που έχουν κάνει σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης. Με ειδική διάταξη, ο επιζών σύντροφος (όταν δεν υπάρχει σύμφωνο συμβίωσης)θα έχει πλήρες κληρονομικό δικαίωμα , όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς που έχουν κληρονομικό δικαίωμα. Με τις αλλαγές, η κληρονομιά πάει στον επιζώντα σύντροφο, εφόσον ζούσαν μαζί τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο σύντροφος οφείλει να κάνει αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο του διαθέτη για να κληρονομήσει τον θανόντα, ενώ μπορεί να χρησιμοποιεί την κοινή κατοικία τους για ένα χρόνο. Σε περίπτωση που έχουν παιδιά, τότε μπορεί στο κοινό σπίτι να μείνει η οικογένεια για μεγάλο διάστημα.
Ιδιόγραφες διαθήκες: Διατηρούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες, ωστόσο για να ισχύσουν πρέπει να ελεγχθεί η γνησιότητά τους με μάρτυρες και πραγματογνώμονες, όταν προσκομίζονται σε συμβολαιογράφο από συγγενείς που δεν είναι παιδιά ή σύζυγοι. Το ίδιο θα γίνεται και όταν προσκομίζονται στο συμβολαιογράφο από παιδιά ή επιζώντα σύζυγο αν έχουν περάσει δύο χρόνια από το θάνατο του διαθέτη.
Διαθήκες ανηλίκων και αναπήρων: Για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα η σύνταξη διαθήκης από πρόσωπο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Σε ό,τι αφορά τα άτομα με αναπηρία, θα μπορούν να συντάξουν διαθήκη με τη βοήθεια της τεχνολογίας, όπως φωνητική υποστήριξη. Σύμφωνα με άλλη διάταξη, απαγορεύεται η διαθήκη σε άτομα που νοσηλεύονται σε νοσοκομείο, οίκους ευγηρίας, ιδρύματα περίθαλψης και άλλα, με κληρονόμους άτομα που υπηρετούν ή έχουν άμεση σχέση με τη διοίκηση αυτών των ιδρυμάτων ή παρέχουν υπηρεσίες σε αυτά.
Σύνταξη, ανάκληση και δημοσίευση διαθηκών: Η δημόσια και η μυστική διαθήκη θα συντάσσονται ενώπιον συμβολαιογράφου με τη σύμπραξη μόνο δύο μαρτύρων, χωρίς εναλλακτική δυνατότητα σύμπραξης δεύτερου συμβολαιογράφου.
Αποποιήσεις κληρονομιάς: Ο κληρονόμος δεν θα επιβαρύνεται οικονομικά με τη δική του περιουσία για τα χρέη της περιουσίας που κληρονομεί. Αυτό θα συμβάλλει καθοριστικά στον περιορισμό των αποποιήσεων κληρονομιών.
Νόμιμη μοίρα: Σε μία προσπάθεια να τερματιστεί η αναγκαστική συγκυριότητα των κληρονόμων, και προς αποφυγή ακούσιων συνιδιοκτησιών, πλέον ο θεσμός της νόμιμης μοίρας θα δημιουργεί πλέον ενοχική και καταρχήν χρηματική αξίωση του μεριδούχου.
Περισσότεροι κληρονόμοι: Για την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των κληρονομιαίων ακινήτων καθιερώνεται δικαίωμα κάθε συγκληρονόμου να ζητήσει από το δικαστήριο την εξαγορά των αντικειμένων της κληρονομίας άλλου συγκληρονόμου με τίμημα, το οποίο -ελλείψει συμφωνίας- θα καθορίζεται από το δικαστήριο.
Κληρονομική ανικανότητα και αναξιότητα: Σε περίπτωση προηγούμενης ποινικής καταδίκης του κληρονόμου για κακούργημα κατά της ζωής ή της υγείας ή της γενετήσιας ελευθερίας του κληρονομουμένου, εισάγεται ο θεσμός της αυτοδίκαιης κληρονομικής ανικανότητας.
Τέλος, ο κ. Μπούγας επισήμανε ότι: «Η μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τη θεμελιώδη συμβολή της ειδικής νομοπαρασκευαστικής επιτροπής, η οποία συγκροτήθηκε αποκλειστικά προς τον σκοπό αυτό».
Η αντιπροσωπεία της ΠΟΜΙΔΑ στην ιδιαίτερα σημαντική αυτή εκδήλωση αποτελέστηκε από τους εξής δικηγόρους: Τον Πρόεδρο της ΠΟΜΙΔΑ Στράτο Παραδιά, τις Αντιπροέδρους κ.κ. Κυριακή Αθανασιάδη (Πάτρα) και Λία Κρατήρα (Βόλος), το Γενικό Γραμματέα Τάσο Βάππα, την Αναπληρώτρια Γεν. Γραμματέα Βασιλική Παραδιά, τη Γραμματέα της Ενωσης Ιδιοκτητών Ελλάδος Ειρήνη Πρόκου και το στέλεχος του Γραφείου Ενημέρωσης μελών ΠΟΜΙΔΑ Κατερίνα Πισσογιαννάκη.
Δείτε εδώ τον πλήρη συγκριτικό πίνακα με όλες τις παλαιές και νέες ρυθμίσεις του Κληρονομικού Δικαίου
Μητρώο Διαθηκών: Η διαδικασία πρόσβασης των πολιτών και δημοσίευσης των Διαθηκών
Δημοσιεύτηκε στο ΦΕΚ Β΄2134/9.4.2026 η απόφαση 21661/2026 του Υπουργού Δικαιοσύνης κ. Γιώργου Φλωρίδη, σύμφωνα με το άρθρο 6 της οποίας έχουν και οι ενδιαφερόμενοι πολίτες το δικαίωμα πρόσβασης στην πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών-Πειραιώς-Αιγαίου και Δωδεκανήσου (ΣΣΕΑΠΑΔ) www.diathikes.gr, μέσω της οποίας κατόπιν αιτήσεώς τους μπορούν να λάβουν σε μορφή PDF σειρά εγγράφων που σχετίζονται με τη δημοσίευση κάθε είδους διαθηκών που τους αφορούν.
Διαδικασία υποβολής αίτησης: Η είσοδος των πολιτών στην πύλη εισόδου του portal www.diathikes.gr πραγματοποιείται μέσω των προσωπικών τους κωδικών TAXISnet. Ο αιτών πολίτης δηλώνει αν ζητά τα πιστοποιητικά για τον ίδιο ή ενεργεί για λογαριασμό τρίτου προσώπου (φυσικού ή νομικού).
Αίτηση του ιδίου: Αν ο αιτών πολίτης υποβάλλει την αίτηση για τον εαυτό του τότε: i) Ο αιτών, εκτός του ονόματός του, επωνύμου, πατρωνύμου, μητρωνύμου και ΑΦΜ, υποχρεούται να καταχωρίσει στην πύλη εισόδου (portal) diathikes.gr στοιχεία που είτε είναι καταχωρισμένα με ελλιπή τρόπο είτε δεν έχουν επικαιροποιηθεί στην Α.Α.Δ.Ε. και το ΚΕΔ. ii) Ο αιτών πολίτης συμπληρώνει τα στοιχεία του αποβιώσαντος προσώπου και αναρτά τα απαραίτητα έγγραφα (ληξιαρχική πράξη θανάτου κ.λπ.). iii) Μετά την καταβολή του ανάλογου τέλους, η αίτηση υποβάλλεται προς έλεγχο στον Συμβολαιογραφικό Σύλλογο (ΣΣΕΑΠΑΔ) που τηρεί το Μητρώο Διαθηκών.
Αίτηση για λογαριασμό τρίτου: Εκτός των ανωτέρω απαιτούμενων ο αιτών πολίτης πρέπει να υποβάλει αποδεικτικό έγγραφο σχετικής εξουσιοδότησης ή εκπροσώπησης και να συμπληρώσει τα στοιχεία του αποβιώσαντος διαθέτη και του προσώπου που εκπροσωπεί.
Εκδιδόμενα έγγραφα – Τέλος χρήσης. Οι ενδιαφερόμενοι πολίτες μπορούν να ζητήσουν ηλεκτρονικά από το Μητρώο Διαθηκών την έκδοση των εξής 6 εγγράφων, καταβάλλοντας το αντίστοιχο για το καθένα ποσό τέλους χρήσης:
α) Βεβαίωση περί ύπαρξης ή μη αδημοσίευτης, κατατεθειμένης διαθήκης (25€),
β) Πιστοποιητικό περί δημοσίευσης ή μη διαθήκης (25€).
γ) Αντίγραφο της πράξης δημοσίευσης διαθήκης (35€).
δ) Αντίγραφο της πράξης απόρριψης δημοσίευσης διαθήκης (35€).
ε) Αντίγραφο αντιγράφου της πράξης κήρυξης κυρίας ιδιόγραφης διαθήκης (45€).
στ) Αντίγραφο της πράξης απόρριψης κήρυξης κυρίας ιδιόγραφης διαθήκης (45€).
Για αιτήσεις προγενέστερες της 9.4.2026 το τέλος χρήσης ανέρχεται σε ποσά κατά 10 ευρώ μεγαλύτερα από τα ανωτέρω.
Αποδεικτική ισχύς εγγράφων. Τα χορηγούμενα από το Μητρώο Διαθηκών έγγραφα (βεβαιώσεις, πιστοποιητικά, αντίγραφα πράξεων) αποτελούν δημόσια έγγραφα, φέρουν την ψηφιακή σφραγίδα του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών - Πειραιώς - Αιγαίου και Δωδεκανήσου και μοναδικό αναγνωριστικό κωδικό επαλήθευσης. Τα εκτυπωμένα ως άνω έγγραφα γίνονται υποχρεωτικά αποδεκτά με ισχύ ακριβούς αντιγράφου από τους φορείς του δημόσιου τομέα, από τα δικαστήρια όλων των βαθμών και τις εισαγγελίες όλης της χώρας, καθώς και από φυσικά ή νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες, καθώς είναι δυνατόν να επιβεβαιωθούν η ακρίβεια και η ισχύς της εκτύπωσης με χρήση ΤΠΕ (Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών) και μέσω του ανωτέρω Συμβολαιογραφικού Συλλόγου.
Διαβάστε στο τέλος το συνημμένο κείμενο της ΚΥΑ
Η νέα διαδικασία άμεσης δημοσίευσης των διαθηκών
Υπενθυμίζεται ότι βάσει του Ν. 5221/2025, από την 1η Νοεμβρίου 2025 ισχύει νέα ψηφιοποιημένη διαδικασία άμεσης δημοσίευσης διαθηκών στην Ελλάδα από συμβολαιογράφους και όχι πλέον από δικαστές, αποκλειστικά μέσω της πλατφόρμας diathikes.gr με τα εξής βασικά σημεία:
*Η δημοσίευση όλων των ειδών διαθήκης (ιδιόγραφων, μυστικών, δημόσιων) πραγματοποιείται μέσω του Ηλεκτρονικού Μητρώου Διαθηκών. Οι συμβολαιογράφοι είναι πλέον οι μόνοι αρμόδιοι για τη δημοσίευση. Η εμπλοκή των δικαστηρίων περιορίζεται μόνο σε περιπτώσεις αμφισβήτησης της εγκυρότητας.
*Η διαδικασία, που παλαιότερα διαρκούσε επί πολλούς μήνες, πλέον ολοκληρώνεται άμεσα, ακόμη και αυθημερόν. Με τη δημοσίευση, η πράξη καταχωρίζεται αυτόματα στο Εθνικό Μητρώο Διαθηκών και ενημερώνεται το Ληξιαρχείο. Έτσι παύει η συχνά μακρόχρονη εκκρεμότητα και αβεβαιότητα σχετικά με τη νομιμοποίηση των κληρονόμων και την τύχη και διαχείριση των περιουσιακών στοιχείων. Η νέα διαδικασία έχει πλέον ως εξής:
ΑΑΔΕ: Ηλεκτρονική η υποβολή των δηλώσεων φόρου κληρονομιάς !
Ενεργοποιήθηκε η ψηφιακή εφαρμογή που ιευκολύνει σημαντικά τους φορολογούμενους που κληρονομούν. Η ΑΑΔΕ με τη νέα εφαρμογή που στηρίζεται στην ηλεκτρονική πλατφόρμα myProperty βάζει τέλος στις ουρές στις εφορίες και στην αναμονή εκκαθάρισης των δηλώσεων για κληρονομιές καθώς και στις χειρόγραφες δηλώσεις γονικών παροχών και δωρεών.
Οι περισσότερες δηλώσεις φόρου κληρονομιάς μπορούν να υποβάλλονται από τους υπόχρεους ηλεκτρονικά, ενώ υπάρχουν και κάποιες λίγες για τις οποίες ο κληρονόμος θα πρέπει να μεταβεί στην εφορία. Για παράδειγμα δεν γίνονται ηλεκτρονικά οι δηλώσεις που αφορούν ακίνητα τα οποία βρίσκονται εκτός συστήματος αντικειμενικών αξιών.
Αρχικές (εμπρόθεσμες και εκπρόθεσμες) δηλώσεις φόρου κληρονομιών με Συμβόλαιο
Το νέο καθεστώς για τις κληρονομιές ξεκαθαρίζει απόφαση του διοικητή της ΑΑΔΕ Γιώργου Πιτσιλή σύμφωνα με την οποία:
1. Υποβάλλονται μέσω του myPROPERTY για θανάτους από 01/01/2022 και μετά οι ακόλουθες δηλώσεις φόρου κληρονομιάς:
- οι αρχικές εμπρόθεσμες και εκπρόθεσμες δηλώσεις φόρου κληρονομιάς, εφόσον δεν έχει προηγουμένως υποβληθεί άλλη δήλωση σε έντυπη μορφή, κινητών περιουσιακών στοιχείων (ενδεικτικά χρημάτων, αυτοκινήτων, εταιρικών μεριδίων, εισηγμένων ή μη μετοχών, απαιτήσεων, έργων τέχνης κ.λπ.) και ακινήτων εντός αντικειμενικού συστήματος, με κληρονόμους που είναι πιστοποιημένοι χρήστες των ηλεκτρονικών υπηρεσιών της ΑΑΔΕ και
- οι τροποποιητικές δηλώσεις φόρου κληρονομιάς αρχικής δήλωσης (εμπρόθεσμες ή εκπρόθεσμες) με τις οποίες είτε δηλώνονται νέα περιουσιακά στοιχεία είτε τροποποιούνται τα ήδη δηλωθέντα, εφόσον η αρχική δήλωση (για θανάτους από 01/01/2022) έχει υποβληθεί μέσω της εφαρμογής αυτής.
2. Ανά ζεύγος κληρονομούμενου - κληρονόμου και ανά αιτία επαγωγής συντάσσεται μία δήλωση, ανεξαρτήτως του αριθμού των μεταβιβαζόμενων περιουσιακών στοιχείων. Σε περίπτωση περισσότερων του ενός κληρονόμων συντάσσονται αντίστοιχα περισσότερες δηλώσεις.
3. Δηλώσεις που αφορούν λοιπές περιπτώσεις επιβολής φόρου κληρονομιάς εξακολουθούν να υποβάλλονται σε έντυπη μορφή. Ενδεικτικά σε έντυπη μορφή υποβάλλονται:
- κάθε τροποποιητική δήλωση (είτε για νέο περιουσιακό στοιχείο είτε για ήδη δηλωθέν), εφόσον έχει ήδη υποβληθεί σε έντυπη μορφή άλλη δήλωση φόρου κληρονομιάς,
- οι δηλώσεις που αφορούν ακίνητα εκτός Α.Π.Α.Α.,
- οι δηλώσεις αναβολής φορολογίας,
- οι δηλώσεις με αντικείμενο κινητά κάθε είδους ή μετρητά, για τα οποία, στην περίπτωση που δεν διασφαλίζεται η πληρωμή του φόρου από την περιουσία του υπόχρεου κληρονόμου, ο φορολογούμενος παρέχει ασφάλεια ή εγγυητική επιστολή τράπεζας, προκειμένου να βεβαιωθεί ο φόρος σε δόσεις,
- οι δηλώσεις κληρονομιάς επικαρπίας, η οποία περιέρχεται λόγω θανάτου του επικαρπωτή στον ψιλό κύριο που έχει αγοράσει την ψιλή κυριότητα, για την οποία υπόκειται σε φόρο για τα υπόλοιπα δέκατα της αξίας της πλήρους κυριότητας.
4. Οι δηλώσεις που έχουν υποβληθεί στις Δ.Ο.Υ. και για τις οποίες δεν έχει εκδοθεί η πράξη προσδιορισμού του φόρου, διεκπεραιώνονται από τις Δ.Ο.Υ. χωρίς να απαιτείται η εκ νέου ηλεκτρονική υποβολή τους. Εφόσον ο υπόχρεος επιθυμεί να τις υποβάλει μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής, τότε υποχρεούται να ανακαλέσει τις υποβληθείσες δηλώσεις.
5. Εφόσον δεν συντάσσεται συμβολαιογραφικό έγγραφο αποδοχής της κληρονομίας, υποβάλλεται από τον υπόχρεο σε δήλωση με τη χρήση των προσωπικών του κωδικών TAXISnet,
6. Οι δηλώσεις για κινητά περιουσιακά στοιχεία και ακίνητα εντός αντικειμενικού συστήματος εφόσον συντάσσονται συμβολαιογραφικά έγγραφα αποδοχής συμπληρώνονται από τον συμβολαιογράφο και υποβάλλονται από τον υπόχρεο με τη χρήση των κωδικών TAXISnet.
7. Εφόσον ζητείται απαλλαγή, η υποβολή της δήλωσης κληρονομιάς επέχει θέση υπεύθυνης δήλωσης, ως προς τη συνδρομή των προϋποθέσεων της απαλλαγής.
8. Με την υποβολή της δήλωσης κληρονομιάς εκδίδεται η πράξη διοικητικού ή διορθωτικού προσδιορισμού του φόρου κατά περίπτωση η οποία κοινοποιείται στο υπόχρεο σε φόρο φυσικό ή νομικό πρόσωπο, καθώς και η ταυτότητα οφειλής. Εφόσον συντάσσεται πράξη αποδοχής κληρονομιάς ο συμβολαιογράφος υποχρεούται να καταχωρήσει τα στοιχεία αυτής και να την επισυνάψει στην εφαρμογή myPROPERTY εντός 15 εργάσιμων ημερών.Η αρμόδια Δ.Ο.Υ. ενημερώνεται ηλεκτρονικά αμέσως και ελέγχει την ακρίβεια των δηλούμενων και τη συνδρομή των προϋποθέσεων απαλλαγής μέσα σε 60 ημέρες από την υποβολή αυτής.
9. Ο φορολογούμενος καλείται για υποβολή επιπλέον δικαιολογητικών εντός 5 εργάσιμων ημερών και εφόσον αυτά δεν μεταβάλλουν την φορολογητέα αξία της δήλωσης αναρτώνται από τον φορολογούμενο στην εφαρμογή myPROPERTY. Εάν η προσκόμισή τους μεταβάλλει την φορολογητέα αξία, απαιτείται και η υποβολή τροποποιητικής δήλωσης.
Η φορολογία κληρονομιών και δωρεών ανά τον κόσμο
του Γιάννη Σταματόπουλου, Οικονομολόγου - Φορολογικού Συμβούλου, Δρ.Παν. Πειραιώς, www.forin.gr
Με αφορμή τις μεταβολές που επέφερε ο ν. 4839/2021 στη φορολογία των δωρεών και γονικών παροχών στη χώρα μας (διαβάστε περισσότερα εδώ), στο παρόν άρθρο επιχειρούμε μία αναφορά σε βασικές ρυθμίσεις για τον τρόπο φορολόγησης κληρονομιών και δωρεών σε διάφορες χώρες του κόσμου.
Περιορίζοντας το αντικείμενο του παρόντος άρθρου αποκλειστικά στη μεταβίβαση περιουσίας αιτία θανάτου ή δωρεάς από τους γονείς προς τα παιδιά, υπενθυμίζουμε ότι στη χώρα μας, στη φορολογία κληρονομιών εφαρμόζεται προοδευτική φορολόγηση η οποία προβλέπει γενικά αφορολόγητο όριο 150.000 ευρώ και ακολούθως συντελεστή φόρου 1% για το τμήμα της κληρονομούμενης περιουσίας από 150.000 έως τα 300.000 ευρώ, 5% για το τμήμα της κληρονομούμενης περιουσίας από 300.000 έως 600.000 ευρώ και 10% για το υπερβάλλον των 600.000 τμήμα της κληρονομούμενης περιουσίας.
Ειδικώς, για τη μεταβίβαση περιουσίας αιτία δωρεάς ή γονικής παροχής προς συγγενείς της Α' κατηγορίας (σύζυγος, παιδιά, εγγόνια, γονείς), εφαρμογή έχουν, από 1.10.2021, οι διατάξεις του άρθρου 56 του ν. 4839/2021 οι οποίες προβλέπουν αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ και συντελεστή 10% άνω του ποσού αυτού. Τονίζουμε ότι η φορολογία στη χώρα μας είναι προσωπική και όχι οικογενειακή, οπότε το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ ισχύει για κάθε δωρητή προς κάθε δωρεοδόχο.
Πριν προχωρήσουμε στην παράθεση ορισμένων στοιχείων από τα φορολογικά συστήματα του εξωτερικού, πρέπει να επισημανθεί ότι για να αντιληφθεί κανείς επακριβώς τη φορολογική επιβάρυνση που έχουν οι φορολογούμενοι στις διάφορες χώρες του κόσμου, δεν αρκεί η αναφορά ενός ονομαστικού φορολογικού συντελεστή (statutory tax rate) ή του αφορολόγητου ορίου που τυχόν προβλέπεται σε κάθε χώρα.
Τα ανωτέρω δεδομένα αναμφίβολα αποτελούν ενδείξεις και μπορεί να αποτελέσουν μία αρχική βάση σύγκρισης για τους σχεδιαστές και τους μελετητές των φορολογικών συστημάτων ανά τον κόσμο. Ωστόσο, για να αποκτήσει κανείς πλήρη εικόνα του τρόπου με τον οποίο επιβάλλεται μία φορολογία, θα πρέπει, εκτός των ανωτέρω, να εξετάσει στο σύνολό τους τις ισχύουσες φορολογικές διατάξεις και να αποκτήσει σαφή γνώση της φορολογητέας βάσης, δηλαδή της βάσης επί της οποίας επιβάλλεται ο εκάστοτε φόρος.
Έχοντας υπόψη τα παραπάνω, παραθέτουμε ακολούθως μερικές ενδεικτικές πληροφορίες για τη φορολόγηση κληρονομιών και δωρεών σε διάφορες χώρες του κόσμου (τα στοιχεία που παρατίθενται αφορούν ειδικώς συγκεκριμένες χώρες – μέλη του Ο.Ο.Σ.Α.).
Αρχικώς, σημειώνεται ότι φόρος κληρονομιών ή δωρεών επιβάλλεται σε 24 χώρες – μέλη του Ο.Ο.Σ.Α. [1] Υποκείμενο του φόρου στις περισσότερες χώρες είναι ο δωρεοδόχος (π.χ. τα παιδιά) ο οποίος φορολογείται για την περιουσία που αποκτά αιτία θανάτου ή δωρεάς. Υπάρχουν, ωστόσο, και χώρες, όπως η Δανία, η Κορέα, το Ηνωμένο Βασίλειο και οι Ηνωμένες Πολιτείες που επιβάλλουν το φόρο σε επίπεδο δωρητή.
Ο τρόπος με τον οποίο επιβάλλεται ο εν λόγω φόρος διαφοροποιείται από χώρα σε χώρα, με τις σημαντικότερες διαφορές να αφορούν στην ύπαρξη ή μη και στο ύψος ενός αφορολόγητου ποσού καθώς και στον τρόπο φορολόγησης της περιουσίας που μεταβιβάζεται.
Αναλυτικότερα, υπάρχουν χώρες που εφαρμόζουν υψηλά αφορολόγητα όρια, όπως οι Η.Π.Α. και η Ιταλία και άλλες χώρες με χαμηλότερα αφορολόγητα όρια.
Συγκεκριμένα, στις Η.Π.Α., το 2021 ένας φορολογούμενος μπορεί να μεταφέρει περιουσία, αιτία θανάτου, αξίας 11,7 εκ. δολαρίων δίχως να πληρώσει φόρο. Ένα παντρεμένο ζευγάρι μπορεί να μεταβιβάσει, κατ’ επέκταση, περιουσία ύψους 23,4 εκ. δολαρίων.
Στην Ιταλία, το αφορολόγητο όριο για τη μεταβίβαση περιουσίας σε επιζώντα σύζυγο, παιδιά ή γονείς ανέρχεται στο 1 εκ. ευρώ.
Χαμηλότερα αφορολόγητα όρια έχουν χώρες όπως η Γαλλία (100.000 ευρώ), η Δανία (40.568 ευρώ), η Ισπανία (15.957 ευρώ, βλ. και στη συνέχεια) και το Βέλγιο. Στο Βέλγιο σημειώνεται ότι η φορολογία διαφοροποιείται ανάλογα με τη γεωγραφική περιφέρεια η οποία εξετάζεται (για παράδειγμα, στις Βρυξέλλες το αφορολόγητο ποσό ανέρχεται σε 12.500 € + 2.500 ευρώ για κάθε χρόνο για τον οποίο υπολείπεται η ηλικία του παιδιού τα 21 έτη).
Περαιτέρω, και ως προς τους συντελεστές φορολογίας που εφαρμόζονται στις χώρες του Ο.Ο.Σ.Α., αξίζει να επισημανθεί ότι υπάρχουν τόσο χώρες που εφαρμόζουν σταθερό φορολογικό συντελεστή όσο και άλλες που εφαρμόζουν προοδευτική φορολόγηση της περιουσίας που μεταβιβάζεται.
Μεταξύ των χωρών που εφαρμόζουν σταθερό φορολογικό συντελεστή, μπορούμε να σταθούμε στην Ιταλία, μία χώρα όπου εφαρμόζεται συντελεστής 4% μετά την αφαίρεση αφορολόγητου ποσού 1.000.000 ευρώ.
Στην αντίπερα όχθη, στο Ηνωμένο Βασίλειο εφαρμόζεται σταθερός φορολογικός συντελεστής 40% μετά την αφαίρεση ενός αφορολόγητου ποσού της τάξης των 325.000 λιρών.
Ομοίως, στις Η.Π.Α., εφαρμόζεται ο ίδιος φορολογικός συντελεστής (40%) μετά, ωστόσο, την αφαίρεση όμως του προαναφερθέντος πολύ μεγάλου αφορολόγητου ποσού των 11,7 εκ. δολαρίων.
Προοδευτικό σύστημα φορολόγησης, κατά το οποίο ο φορολογικός συντελεστής αυξάνεται καθώς αυξάνεται η αξία της περιουσίας που μεταβιβάζεται, εφαρμόζεται στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες - μέλη του Ο.Ο.Σ.Α. που επιβάλλουν φόρο κληρονομιών ή δωρεών.
Αναλυτικότερα, στις σχετικές κλίμακες οι χαμηλοί συντελεστές προοδευτικής φορολόγησης ανέρχονται από ποσοστά 1% (πρόκειται για το συντελεστή που επιβάλλεται στο πρώτο φορολογητέο κλιμάκιο στη χώρα μας και στη Χιλή) έως 10% (Ιαπωνία, Κορέα και Ολλανδία). Οι ανώτατοι φορολογικοί συντελεστές που επιβάλλονται ανέρχονται από 10% (Ελλάδα) έως 55% (Ιαπωνία).
Συγκεκριμένα, στην Ισπανία επιβάλλεται προοδευτική φορολόγηση της περιουσίας που μεταβιβάζεται στα παιδιά με συντελεστές από 7,65% έως 34%, μετά την αφαίρεση ενός αφορολόγητου ποσού το οποίο διαφοροποιείται αναλόγως εάν τα παιδιά είναι μικρότερα ή μεγαλύτερα των 21 ετών (47.859 ή 15.957 €, αντίστοιχα).
Στην Ιαπωνία, μετά την αφαίρεση ενός αφορολόγητου ποσού της τάξης των 225.000 ευρώ, επιβάλλονται συντελεστές ανά κλιμάκιο περιουσίας που μεταβιβάζεται που ξεκινούν από 10% και φτάνουν στο 55%.
Σημειώνεται, τέλος, ότι μεταξύ των χωρών - μελών του Ο.Ο.Σ.Α. υπάρχουν χώρες που είτε έχουν καταργήσει είτε δεν επέβαλλαν ποτέ φόρο κληρονομιάς. Μεταξύ των χωρών αυτών, περιλαμβάνεται η Σουηδία, η Νορβηγία, ο Καναδάς και η Αυστραλία.
Γίνεται σαφές απ’ όλα τα παραπάνω ότι η συγκεκριμένη φορολογία, όπου και όταν εφαρμόζεται, εφαρμόζεται με διάφορους τρόπους, με διαφορετικές αρχές και διαφορετικές προσεγγίσεις. Ο φορολογούμενος, αναμφίβολα, θα πρέπει να έχει σαφή γνώση του πλαισίου που θα εφαρμοστεί και του φόρου με τον οποίο ενδέχεται να επιβαρυνθεί, αυτός ή οι απόγονοί του, για τη μεταβίβαση της περιουσίας του εν ζωή ή μετά θάνατο.
Σημειώνουμε γενικά ότι όταν οι συντελεστές φόρου κληρονομιών ή δωρεών είναι πολύ μεγάλοι ως ποσοστό, και ιδιαίτερα συγκρινόμενοι με τους φόρους μεταβίβασης, οδηγούν τους πολίτες να μεταβιβάζουν με πώληση τα ακίνητα ή εν γένει περιουσιακά στοιχεία (π.χ. μετοχές), να αγοράζουν αυτά στο όνομα εταιρειών ή εν γένει να εφευρίσκουν τρόπους μη εφαρμογής των διατάξεων. Με τον τρόπο αυτό οι συντελεστές παραμένουν ονομαστικοί χωρίς ουσιαστική επίδραση στον προϋπολογισμό της εκάστοτε χώρας.
Αναλυτικότερα σε επίπεδο κρατών και ανεξαρτήτως του τρόπου με τον οποίο σχεδιάζεται η εν λόγω φορολογία, αξίζει να σημειωθεί ότι ο φόρος κληρονομιών και δωρεών δεν επιφέρει σημαντικά έσοδα σε σύγκριση με τα συνολικά φορολογικά έσοδα των κρατών. Κατά μέσο όρο, μόλις το 0,51% των συνολικών φορολογικών εσόδων των χωρών – μελών του Ο.Ο.Σ.Α. προκύπτουν από τους φόρους κληρονομιών και δωρεών. Τα φορολογικά έσοδα από τους φόρους αυτούς υπερβαίνουν το 1% μόλις σε 4 χώρες (Βέλγιο, Γαλλία, Ιαπωνία, Κορέα) ενώ σε περισσότερες από 20 χώρες, το ποσοστό αυτό δεν υπερβαίνει το 0,25%. Στην Ελλάδα, τα έσοδα που προκύπτουν από την εν λόγω φορολογία κυμαίνονται στο μέσο όρο των χωρών – μελών του Ο.Ο.Σ.Α. Σε απόλυτα μεγέθη, επισημαίνεται ότι για το 2021 προϋπολογίστηκαν έσοδα 209 εκ. ευρώ εκ των οποίων τα 159 εκ. ευρώ αφορούν στο φόρο κληρονομιών και τα 50 εκ. ευρώ στο φόρο δωρεών, γονικών παροχών και λοιπών παροχών.
Τέλος ενδιαφέρον κρίνουμε να αναφέρουμε ότι η φορολογία της περιουσίας κατευθύνεται και μεταφέρεται από τα κράτη όλο και πιο πολύ προς την καθιέρωση ετήσιου φόρου επί της ιδιοκτησίας, όπως είναι στην Ελλάδα ο ΕΝΦΙΑ. Δηλαδή τα κράτη επιδιώκουν την καθιέρωση του ετήσιου της φορολογίας της περιουσίας ή της ακίνητης περιουσίας κατά περίπτωση και μειώνουν ή μηδενίζουν τους φόρους μεταβίβασης. Είναι βέβαια εμφανές ότι οι ετήσιοι φόροι επί της ιδιοκτησίας ακινήτων είναι πολύ προσοδοφόροι για τους προϋπολογισμούς των κρατών. Ο ΕΝΦΙΑ στη χώρα μας είναι ένας τέτοιος φόρος που επιβάλλεται την 1.1 κάθε έτους επί της αντικειμενικής αξίας της κατεχόμενης από το κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ιδιοκτησίας ακινήτων και η απόδοσή του ανέρχεται σε επίπεδα των 2,38 δισεκατομμυρίων.
Δείτε εδώ τον πλήρη συγκριτικό πίνακα με όλες τις παλαιές και νέες ρυθμίσεις του Κληρονομικού Δικαίου
